Alles over desinformatie

Wat is nepnieuws?

Nepnieuws, nepnieuws… je bent zelf nepnieuws! Alles is nepnieuws! Word jij ook helemaal gek van het woord nepnieuws?

Kijk een avondje Pauw, open de NOS-app of lees de New York Times en je hebt dikke kans dat je de term nepnieuws tegenkomt. Meestal gaat het om een artikel dat je vertelt dat het een heel ernstig, bloedserieus, spectaculair groot probleem is. Wat natuurlijk ook zo is.

De term nepnieuws werd populair tijdens de Amerikaanse verkiezingen van 2016. Het begrip verwijst eigenlijk naar oude problematiek in een nieuw jasje: misleidende informatie die bewust wordt verspreid voor politieke of financiële doeleinden. Alleen is het tegenwoordig zó makkelijk om die berichten (online) te verspreiden dat ze veel meer schade aanrichten.

Nepnieuws is het topje van een lelijke ijsberg die veel groter en invloedrijker is dan je misschien denkt. Deze ijsberg heet desinformatie. Sommige mensen gebruiken de termen door elkaar heen, om het allemaal nog verwarrender te maken. Wij gebruiken desinformatie.

Wat is het gevolg van desinformatie?

Een individueel artikel is uiteindelijk maar een klein onderdeeltje van desinformatie, want het uiteindelijke probleem is een stroom nieuws die alle media en lezers overspoelt. Zo ontstaat ruis die alle andere communicatie overstemt.

Door een overdaad aan moeilijk te interpreteren berichtgeving beginnen lezers overal aan te twijfelen, en stoppen ze uiteindelijk zelfs met het zoeken naar “de waarheid”. Want de waarheid, jeminee, dat lijkt ineens een heel vaag, ingewikkeld begrip. (Dat is het niet hoor. De meeste dingen zijn gewoon waar of niet waar, het ontbreekt alleen soms aan nuance.)

Wie verspreidt desinformatie?

Deel jij weleens een bericht waarvan je misschien niet helemaal precies weet of het waar is? Dan ben je nog niet meteen schuldig aan het verspreiden van desinformatie. Maar voor de zekerheid houden we je wel extra in de gaten.

Er is niet één Dr. Evil aan te wijzen die valse berichten schrijft. Er zijn allerlei producenten van nepnieuws, van klein tot groot. Iedereen die geen zin heeft in een gebalanceerde discussie kan valse informatie verspreiden om zijn of haar leven makkelijker te maken. Soms ontstaat desinformatie ook min of meer ‘per ongeluk’: door een luie journalist, slechte onderzoeker of dronken eindredacteur.

Wie er baat heeft bij desinformatie verschilt per geval: noodlijdende supermarkten, lokale politici, anonieme aandeelhouders of wereldmachten. Er is er geen ideologisch monopolie op desinformatie. Het is een middel om tegenstellingen op te kloppen, en er zijn links en rechts partijen te vinden die dat interessant vinden. Geen enkel onderwerp is gebaat bij een escalatie maar dat is juist wat desinformatie veroorzaakt. Het komt van alle kanten en drijft bestaande tegenstellingen op de spits.

Kortom: dit onderzoek loopt nog. Van een individueel bericht kan je stellen dat het waar of niet waar is. Maar desinformatie draait nou juist niet om individuele berichten, het gaat altijd om een stroom overtuigende onzin die aan het twijfelen brengt en discussies ontwricht.

Wat kan je doen tegen desinformatie?

Als je op google zoekt op hoe herken ik nepnieuws? zijn er genoeg resultaten die je waardevolle tips geven om de betrouwbaarheid van een bericht te controleren. Maar wat valt je op?

Ons vooral dat al dit soort stappen doorlopen veel werk is en best wel saai. Bovendien is het natuurlijk zwaar onpraktisch om jezelf al deze vragen te stellen iedere keer als je bijvoorbeeld de NOS-app opent. Het houdt een keer op.

Wat veel beter werkt is zélf desinformatie leren herkennen. Om dat goed te kunnen doen moet je oefenen en een zesde zintuig voor onzin ontwikkelen.

Wat dat betreft kun je je spambox als voorbeeld nemen: de meeste spam herken je meteen. Aan de slechte spelling, overdreven fantastische aanbiedingen en verhalen die het scenario van een bioscoopfilm hadden kunnen zijn. Gebruik je ingebouwde spamfilter om desinformatie te herkennen en uit te schakelen.

Hoe kunnen wij jou helpen om zo’n zintuig te ontwikkelen?

Om een zesde zintuig te ontwikkelen moet je oefenen. Of het nou gaat om het herkennen van occulte krachten, parkeerzones of desinformatie. Wij gaan je helpen bij het oefenen van desinformatie herkennen én onschadelijk maken.

We hebben een serious game ontwikkeld. Een game, omdat het leuk is om te spelen, en serious: omdat je er ook nog wat aan hebt.

Over het spel



Terug

Blijf op de hoogte!